01-10-08

30 september 2008 - 2 - excursie Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Hierbij weer een verslag van, al weer, een indrukwekkende excursie. Na een lange reis naar dat niemandsland in Drenthe, ging een kop koffie er wel in. De buienradar voorspelde voor de middag nog ergere buien (wat ik me nauwelijks voor kon stellen, we waren bijna van de weg gespoeld) en daarom werd het programma gewijzigd.
Eerst richting het voormalig kamp, met daar zeer gedetailleerde uitleg en indrukwekkende monumenten. Het verhaal van baby Machieltje vergeten we nooit meer lijkt me.
Het is goed om te weten dat ze gaan proberen om barakken terug te zetten en meer het beeld van toen weer te schetsen. Ik kan me er nu nauwelijks een voorstelling van maken… Het is erg moeilijk om je voor te stellen hoeveel 102.000 mensen eigenlijk is. Het duurt vijf dagen om al hun namen voor te lezen… en dan al die steentjes, voor elk mens één… De symboliek bij het monument met de treinrails is treffend.
We kunnen inderdaad niet over die muur kijken… Nooit zullen wij weten hoe het is geweest en wij horen een beetje bij de stenen in de buitenste rand: we staan erbij een kijken ernaar… We lopen niet over de bielzen, maar dat mag in principe wel. Zodat je ze kunt tellen en beseffen dat elke biels een trein met ruim duizend mensen voor moet stellen… en dan de driedubbele betekenis van de rails die de lucht ingaan: 1. Opgeblazen rails: nooit meer een trein die hiervandaan zal vertrekken! 2. De rails wijzen omhoog, naar God, de enige hoop. 3. De rails zijn verwrongen, het einde is abrupt: zo ook de levens van al deze mensen: gemarteld, kapotgemaakt…
Terug in het herinneringscentrum worden we weer een beetje warm bij een lekker kop chocomelk en kijken vervolgens een stuk film. Originele beelden gemaakt in opdracht van de kampcommandant. Het dringt tot ons door hoe hij de mensen heeft bespeeld. Waar in Amersfoort dezelfde post door een ‘beest’ werd bekleed, was hier iemand die leek meer op moeder Theresa. Het ziekenhuis was van alle gemakken voorzien, er werd gesport en muziek gemaakt. De kinderen mochten naar school en men kreeg goed te eten. Wie ziek was werd niet afgemaakt, maar heel nauwkeurig verzorgt. En dit alles om er voor te zorgen dat er geen paniek uitbrak. Want hiermee liet men zien: het is niet zo erg om naar Auschwitz te gaan, dat is vergelijkbaar met hier.
Na de oorlog heeft de commandant net gedaan of hij niet beter wist. Maar hij wist heel goed wat er in Auschwitz gebeurde.

In het museum wordt ook het verhaal van het Apeldoornse Bos verteld. Dit is huiveringwekkend, want de keuze die hier gemaakt moest worden was vreselijk moeilijk. - Kort een stukje van http://www.joodsmonument.nl/article-548505-nl.html :
Het Apeldoornse Bos - Joodse psychiatrische inrichting. Sinds 1909 werden joodse psychiatrische patiënten hier, volgens de modernste inzichten, behandeld in een bosrijke omgeving bij Apeldoorn. Het Apeldoornse Bos groeide snel, in 1938 had de inrichting 900 patiënten. Een speciale afdeling van het Apeldoornse Bos, het Paedagogium Achisomog, een internaat voor zwakzinnige en moeilijk opvoedbare kinderen, telde dat jaar 74 patiënten. In de nacht van 21 op 22 januari 1943 werd het Apeldoornse Bos 'leeggehaald'. Onder leiding van Aus der Fünten werd het Apeldoornse Bos doorzocht, weerloze patiënten werden geslagen en mishandeld, in vrachtwagens en later in veewagons geladen. De trein met patiënten en verpleegkundigen reed direct door naar Auschwitz, waar bijna iedereen onmiddellijk na aankomst werd omgebracht.
Maar dat is niet het hele verhaal. De dag ervoor waren er al afgevaardigden uit Westerbork, want het was in eerste instantie de bedoeling dat de patiënten en hun verzorgers daarheen gebracht zouden worden. Deze mensen waren een dag te vroeg (of de anderen waren een dag te laat, dat weet ik niet meer). In elk geval ging het erom: de verzorgers wisten wat er te gebeuren stond! Ze stonden voor een duivels dilemma: bij de patiënten blijven en risico lopen om in Auschwitz terecht te komen? Of vluchten voor de vrijheid en de patiënten achterlaten? Uiteindelijk zijn er een heel aantal gevlucht, maar ook velen bleven bij de patiënten. Een keuze die hen allen fataal is geworden.

De rest van het museum is ook zeer interessant, want het verteld steeds een persoonlijk verhaal. De grote getallen krijgen een gezicht, een mens komt tevoorschijn. Dit raakt je diep… misschien wel dieper dan alle gruwelijke beelden van uitgemergelde gezichten. Het had de buurman kunnen zijn,. Want de boodschap van Westerbork is: het verhaal van Westerbork is niet alleen in Drenthe te vinden, daar in dat achtergebleven gebied, maar is terug te vinden in heel Nederland. Misschien wel op de hoek van de straat of in het huis waar je nu woont.
Marian