15-10-08

14 oktober 2008 - 1- excursie Hollandsche Schouwburg (En het Verzetsmuseum te Amsterdam.)

Op eigen gelegenheid bezoeken wij met acht studenten het tegenover Artis gelegen Verzetsmuseum. Het museum ligt om de hoek bij de Hollandsche Schouwburg en nu we er toch zijn waarom dan niet meteen bezoeken.
Het museum heeft een chronologische opbouw en met behulp van bij in de prijs inbegrepen PDA doen wij de multimedia tour. Wanneer je alles wilt zien moeten wij er toch zeker twee uur voor uit trekken. Er is een hoofdroute en daarnaast is het mogelijk om uitstapjes te maken naar speciale thema’s. Er is veel te zien en te vertellen. Lopend door de nagebootste straten verdwalen wij af en toe. De PDA vertelt een verhaal maar waar is nu het beeld wat erbij hoort?
In het begin heb ik niet het idee dat ik in een museum ben met het thema verzet.
De tour begint met de eerste dagen van de tweede wereldoorlog en de jaren ervoor. Dat Nederland toen uit vier zuilen bestond komt goed naar voren. Ook door de partijen tegenover elkaar te zetten. Geleidelijk aan komen op het punt waar de joden steeds meer beperkingen opgelegd krijgen en dat de Nederlandse bevolking langzaam tegen de bezetter in opstand komen. De februari staking is hierbij het keerpunt. De Nazi’s drukken dit verzet met harde hand de kop in en stellen nog meer beperkingen in. Het Nederlandse verzet komt steeds meer op gang. In het museum worden verhalen over het verzet vertelt. Niet de grote heldendaden worden belicht maar de verhalen van de gewone mensen die tijdens deze moeilijke periode voor lastige keuzes gesteld werden. In het begin van de bezetting: Pas ik mij aan of ga ik met de bezetter samenwerken? Blijf ik lid van mij partij of ga ik de bezetter dwars zitten? Aan het eind van de oorlog zijn de posities duidelijker en zijn de mensen beter in staat om een keuze te maken.
Een paar van ons deden de multimedia kindertour. Deze tour gaat over vier verschillende personen te weten; Wim, Truus, Eva en Gerrit. Wim (een NSB-jongen, hij doet mee), Truus (geen heldin, zij past zich aan), Eva (Eva en haar familie duiken onder) en Gerrit (de verzetsman; hij verzet zich). Net als de tour voor volwassenen gaat het over: MEEDOEN, AANPASSEN, VERZETTEN of ONDERDUIKEN?
Wanneer je dit museum met klassen bezoek is het raadzaam om de hoofdweg te bewandelen. De extra thema’s geven de leerlingen veel informatie met als risico dat zij de aandacht voor het thema verliezen. De groepen jongeren die een rondleiding kregen bewandelde alleen de hoofdroute.
Het museum geeft een goed beeld van het leven tijdens de periode ‘40-’45.
Naar mijn mening kan dit museum in combinatie met de Hollandsche Schouwburg in de minor worden opgenomen. Wel moet er vooraf met het museum een rondleiding gemaakt worden die op het doel van de minor aansluit.

Na een heerlijke lunch bij Tante Koosje steken wij de straat over om naar de Hollandsche Schouwburg te gaan.

In de gedenkruimte naast de hal valt direct de wand op met daarop 6700 familienamen van de 104.000 joodse slachtoffers uit Nederland. In de hal worden wij welkom geheten door een medewerkster van de Hollandsche Schouwburg. Zij vertelt ons op de binnenplaats het verhaal van het gebouw. In 1892 startte het theater onder de naam Artis Schouwburg in de toen chique Plantagebuurt. Al gauw veranderde naam in de Hollandsche Schouwburg, dit omdat er toen vooral Nederlandse stukken opgevoerd werden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog in 1942 wordt onder dwang van de Duitse bezetter het gebouw de Joodse Schouwburg. Alleen joodse artiesten mogen er optreden voor een uitsluitend joods publiek.
Niet veel later bedachten de Nazi’s dat de Hollandsche Schouwburg een zeer geschikte plaats was om grote groepen joden gevangen te houden voordat ze op deportatie gingen. Het gebouw was totaal niet geschikt om grote groepen mensen te herbergen. Zo waren er slechts vijf toiletten, twee voor de mannen en drie voor de vrouwen. Soms waren er wel 1300 mensen tegelijk, dan kan je wel bedenken wat voor stank dit gegeven moet hebben. Aan de achterzijde konden in het begin de mensen via de binnenplaats weg en gingen soms even een “boodschap” doen. Vluchten deden zij niet, waar moest je naar toe? Wie kon je helpen en hoe kon je dat betalen? Bizar maar waar. Ook het verhaal van de twee vriendinnen is bijna onbegrijpelijk. De een joodse en opg De joodse artiesten werden door de Nazi’s aangewezen om de Joodse Raad te vormen. Walter Süskind is de voorzitter van de Raad. Omdat hij vloeiend Duits spreekt knoopt hij regelmatig gesprekken aan met Ferdinand Aus der Fünten, verantwoordelijk voor de deportatie van joden in Nederland. Buiten bewaakten de SS en de NSB het pand. Door amicaal met hem om te gaan en regelmatig een stevige borrel te drinken weet hij veel te bereiken. Deze openlijke omgang wordt niet door iedereen goedgekeurd en velen weten niet wat ze er van moeten denken. Samen met mevrouw Pimentel van de crèche aan de overkant en de niet joodse verzetsman Joop Woortman helpen zij veel kinderen om te ontsnappen.
In oktober 1942 vorderde de Nazi’s de crèche als dependance van de Hollandsche Schouwburg. Hier werden de kinderen tot 13 jaar ondergebracht en dus van hun ouders gescheiden. Op allerlei manieren wisten zij kinderen uit de crèche te smokkelen. De kinderen werden als eerste administratief op de lijst en de schaduwlijst verwijdert. Daarna naar diverse onderduikadressen in Nederland gebracht. Ook hier kwamen wij de namen van Bram en ….tegen van wie wij in Westerbork hun verhaal hoorde. Tijdens een nachtelijke razzia vertelde zij hun echte namen en niet hun schuilnamen. Ondanks dat dit goed geoefend was.
Op 29 september 1943 was Nederland officieel vrij van joden, alle joden in kampen. De Hollandsche Schouwburg werd gesloten. Na de oorlog kochten twee vleeshandelaren voor een prikkie het gebouw om er weer een theater van te maken. De buurtbewoners vonden dit geen goed idee om van de plek waar zo veel leed geweest is weer een vrolijke plaats te maken. De eigenaren wilde het gebouw niet verkopen. Na lang overleggen betaalde de buurtbewoners met ingezameld geld de hoofdprijs voor een verwaarloosde gebouw. Het gebouw werd aan de gemeente Amsterdam overgedragen met als voorwaarde dat er de komende 25 jaar geen theatervoorstellingen gegeven mochten worden. Na jaren van leegstand was het een vervallen gebouw rijp voor de sloop. Alleen de voorgevel en de zijmuren van de bühne zijn blijven staan. Er is hierdoor letterlijk en figuurlijk een gat in de geschiedenis geslagen. Nu is het gebouw naast gedenkplaats ook een plaats voor het geven van educatie. In het programma staat het motto Zien leidt to gedenken en gedenken leidt tot doen centraal. Door leerlingen actief te betrekken bij de geschiedenis van de plek en de monumentale rol die het gebouw momenteel vervult, worden zij zich meer bewust van de positie die zij daarbij innemen.
Als laatste vullen wij nog een Tulpenkaartje in. Hierop beschrijven wij waarom het wel of niet belangrijk is om les te geven over WOII en de vervolgingen. Op de andere zijde een persoonlijke reflectie over de Hollandsche Schouwburg. Wat mij betreft een plek die in de jaren 60 al een erkenning kreeg als gedenkplaats. Dit in tegenstelling voor de herinneringscentra Amersfoort, Vught en Westerbork die pas in de jaren 80 erkenning kregen en er nog steeds voor vechten.
Walter